180 Jaar begraafplaats Zijlpoort


In Leiden is de R.K. Begraafplaats Zijlpoort een van de mooiste plekjes binnen de singels. Dat de begraafplaats binnen de singels, dus eigenlijk in de binnenstad ligt, is bijzonder. Even­zo is het een opmerkelijk historisch gegeven dat er indertijd in het overwegend protestantse Leiden een r.k. begraafplaats mocht komen. De Petruskapel kwam op de plek van de molen, waar alleen nog fundamenten van over zijn. Een begraafplaats met zijn archief is ook altijd een weerslag van gebeurtenissen die de bewoners van Leiden in een bepaalde periode getroffen hebben, zoals de epidemieën in 1866 en vele andere jaren van de negentiende eeuw.

Ter gelegenheid van dit jubileum is er in 2008 een boek verschenen met de titel:
“Een oase van Rust – 180 jaar R.K. Begraafplaats Zijlpoort”

Dit boek neemt u mee terug in de tijd, maar evenzeer langs bijzondere graven en de bomen en planten. De geschiedenis en details van de kapel, inventaris en buitenbeelden worden uitgelegd, evenals de katholieke riten bij een begrafenis. Het is een tussenopname anno 2008. Want de wordingsgeschiedenis gaat nog steeds door. In 2007 is het hoofdpad volledig opgeknapt en een urnenmuur staat uitgewerkt op tekening om gerealiseerd te worden. Gedeelten worden geruimd, de stoffelijke resten bijgezet in het verzamelgraf, blijvende graven en beelden telkens weer opgeknapt. Zo blijft de begraafplaats aan de Zijlpoort zichtbaar voor ieders oog een plek waar met zorg aan gewerkt wordt. Dit gebeurt onder toezicht van het bestuur, dat bestaat uit vertegenwoordigers van de Leidse parochies.

Natuurlijk is een begraafplaats vooreerst een plaats waar mensen hun dierbare overledenen begraven. Daarmee is het een plek van verdriet en gemis, van eerbied en stilte. Nabestaanden lopen over pad en grint als vanzelf naar het graf toe, waar ze de naam lezen van hun geliefden. De zorg voor het graf is een blijvende uiting van hun verbondenheid. Sint Augustinus schreef al in 422 n. Chr.: ‘Vandaar dat men ook in oude tijden met liefdevolle plichtsbetrachting het stoffelijk overschot van de rechtvaardige mensen verzorgde, hun uitvaart vierde en hun graf inrichtte.’ Daarbij blijft in het hart het geloofsvertrouwen levend in een weerzien bij God.

Een jubileumboek van deze begraafplaats wil dus zeker niet deze plaats alleen aanmerken als een historisch en bouwkundig interessante plek. Integendeel, uit respect voor de overledenen en hun nabestaanden verdient deze plaats op een bepaald tijdstip in haar geschiedenis een momentopname. We menen dat dit boek niet alleen wetenswaardigheden meegeeft, maar allen die op welke wijze met de begraafplaats verbonden zijn bevestigt in hun beleving dat dit een heel bijzondere plek is binnen de Leidse singels.

Toen de begraafplaats op 19 november in 1828 werd ingewijd hield pastoor Tomas uit ’s-Gravenhage de preek. Daarin zei hij o.a. dat de stad Leiden er een tweede universiteit bij had: een begraafplaats onderricht immers over de waarde van leven en dood! Hij noemde het hartstrelend en zieltreffend dat deze eerbiedwaardige plaats er was gekomen. Na 180 jaar kunnen we het niet beter zeggen dan deze prelaat van weleer: de Zijlpoort-begraafplaats is als oase van rust in Leiden ‘hartstrelend en zieltreffend’.