Over de Toekomst


De begraafplaats en haar ligging

In 1828 werd de begraafplaats Zijlpoort in gebruik genomen. Tussen 1965 en 1985 werden er geen nieuwe graven meer uitgegeven; alleen bijzettingen in al bestaande familiegraven hadden nog plaats. Omdat officiële sluiting achterwege was gebleven, was grootschalige ruiming niet mogelijk en kon de begraafplaats in 1988 gereactiveerd worden. Zo komt het dat Zijlpoort de enige nog actieve begraafplaats op de Leidse bolwerken is.

De begraafplaats is gemeentelijk monument en beschermd stadsgezicht. Het vormt, ingeklemd tussen de drukke singel en het bruisende oude stadscentrum, een enigszins verborgen stadsoase: een in Leiden, maar zeker ook in Nederland unieke funeraire plek die meer aan­dacht verdient.

Het metselproject

Doordat zich de mogelijkheid voordeed dat de Landelijke Kampioenschappen Metsel­wedstrijden 2006 gehouden zouden worden op de begraafplaats, is het plan voor de aanpak van de paden in kruisvorm in een versnelling gekomen. Het bestuur vroeg Bureau Wille Landschaps- & Begraafplaatsarchitectuur een plan uit te werken voor verbetering en herinrichting van de paden in kruisvorm. Uitgangspunt was een rustige uitstraling van dit belangrijke pad, in het midden voorzien van twee monumentale rode beuken, waarbij de verbinding van de kapel met de paden in kruisvorm een belangrijk aandachtspunt moest zijn. Als bijkomend punt in de opdracht kwam dat het pad met zijn 1,65 m te smal was voor de mogelijkheid om naast de baar te lopen. De gewenste breedte zou 2,20 m zijn, maar de mogelijke breedte was niet meer 2,00 m. Het oude pad bestond uit trottoirtegels van 30×30 cm, aan beide zijden opgesloten met smalle betonbanden.

Watertappunten

Tegelijkertijd met het opwaarderen van de paden in kruisvorm zijn ook de watertappunten verbeterd. In de stijl van het metselwerk zijn zuiltjes gemetseld met een kraan en een stopcontact. In de directe nabijheid is een rek voor gieters en steekvazen en zijn afval­containers geplaatst.

Eer van je werk

Was de Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit in eerste instantie sceptisch over het metselproject, in haar Jaarverslag van 2006 is het vanwege de hoge kwaliteit gekozen tot een van de vijf beste bouwinitiatieven van het jaar 2006!

Plaquette

Bij elke metselfinale wordt een plaquette geplaatst die de namen van de finalisten vermeldt, zowel de metselaars als de voegers. Vanwege de bijzondere locatie waar de finale plaatsvond – voor het eerst op een begraafplaats – moest natuurlijk voorkomen worden dat de plaquette het idee van een grafsteen op zou roepen. Deze plaquette is geïntegreerd in de muur direct na de ingang van de begraafplaats. Het metselverband is in hardsteen voortgezet en de namen van de finalisten zijn in de stenen gegraveerd.

Ontwerp voor een urnengalerij

Na het succesvolle metselproject is duidelijk wat een dergelijk bouwproject kan doen voor de sfeer en kwaliteit van de begraafplaats. Dus is er een volgende project opgestart: het reali­seren van urnennissen.
De begraafplaats heeft, naast urnengraven en urnenkelders behoefte aan urnennissen. In overleg is er gekozen voor de locatie naast de taxushaag aan de kant van de Zijlpoort. Hier is tussen de grafrijen nog een strook over waar urnennissen gerealiseerd kunnen worden. Februari 2006 zijn door Bureau Wille twee schetsontwerpen gemaakt. Het bestuur van de begraafplaats heeft zijn voorkeur uitgesproken voor het ontwerp waarin kleine urnenzuilen, onderling verbonden door een pergola, op termijn een loofgang gaan vormen.

Uitgangspunt is dat we de urnennissen dezelfde uitstraling en kwaliteit willen geven als de paden in kruisvorm: metselwerk van dezelfde steen en gebruik van natuursteen in de constructie en/of als ornamentele toevoeging. Door de combinatie met een pergola wordt er, naast de nissen­capaciteit, een structureel groenelement aan de begraafplaats toegevoegd, dat onderdeel vormt van een rondwandeling.

Urnengalerij

Nu er behoefte is aan urnennissen, is het zaak deze zowel functioneel als landschappelijk in te passen, maar zeker ook passend bij de r.k. identiteit van de begraafplaats. Het camposanto­type leek daarvoor een uitstekend uitgangspunt.

Het idee is om de urnennissen in de vorm van een arcade of galerij te realiseren. Enerzijds krijgt de begraafplaats daardoor aan de buitenzijde een mooie begrenzing doordat de buitenmuur doorgezet wordt, anderzijds is het een waardevolle toevoeging die zowel qua symboliek als beplanting past bij de begraafplaats als stadsoase en tevens een aanvulling is op een rondwandeling over de begraafplaats. Tegelijk met de aanleg van de urnengalerij kan de situatie rond het gronddepot verbeterd worden.